Luật cờ caro (Gomoku): cách chơi và cách thắng
Cờ caro — tên quốc tế là Gomoku — là trò xếp năm quân liên tiếp. Hai người thay phiên đặt quân lên bàn kẻ ô, ai xếp được năm quân cùng màu liền nhau theo hàng ngang, hàng dọc hoặc đường chéo trước thì thắng. Luật gốc chỉ có vậy, nhưng các biến thể khác nhau ở vài điểm quan trọng mà người chơi hay tranh cãi.
Luật cơ bản
- Hai người chơi, mỗi người một loại quân — thường là X và O, hoặc đen và trắng.
- Bên đi trước đặt quân đầu tiên, sau đó hai bên luân phiên đặt một quân mỗi lượt.
- Quân đã đặt không được di chuyển và không bị ăn — bàn cờ chỉ đầy dần lên.
- Ai xếp được năm quân liên tiếp theo hàng ngang, hàng dọc hoặc chéo trước thì thắng ngay.
- Kín bàn mà không ai đủ năm quân thì hoà.
Caro tự do và caro chặn hai đầu
Ở Việt Nam luật phổ biến nhất trong các ván xã giao là caro chặn hai đầu: một hàng năm quân không được tính thắng nếu cả hai đầu đều đã bị quân đối phương chặn. Luật này sinh ra để giảm lợi thế của người đi trước.
Caro tự do (free-style gomoku) thì ngược lại: đủ năm quân liên tiếp là thắng, không quan tâm hai đầu, và một hàng sáu quân trở lên vẫn tính thắng. Đây là luật mà bàn cờ caro trên Chesslizar đang dùng — bàn 12 cột × 20 hàng, năm quân liên tiếp là kết thúc ván.
Vì sao người đi trước có lợi, và cách cân bằng
Trong gomoku tự do trên bàn vô hạn, người đi trước có chiến lược thắng chắc — điều này đã được chứng minh bằng máy tính từ năm 1993. Vì thế các giải đấu đều thêm luật cân bằng.
Hai luật cân bằng hay gặp nhất là Renju, cấm bên đi trước tạo một số thế đặc biệt như ba-ba, bốn-bốn hoặc hàng dài quá năm; và luật swap, cho phép người chơi thứ hai được đổi bên sau vài nước mở đầu. Ván chơi bạn bè thì hiếm khi dùng, nhưng biết để khỏi cãi nhau giữa ván.
Những thế cờ phải nhận ra
- Ba thoáng: ba quân liên tiếp mà hai đầu đều trống — nếu không chặn, nước sau thành bốn thoáng và không cản kịp.
- Bốn thoáng: bốn quân liên tiếp hai đầu trống, thắng chắc vì chỉ chặn được một đầu.
- Bốn kín: bốn quân bị chặn một đầu, vẫn buộc đối phương phải chặn ngay đầu còn lại.
- Đòn đôi: một nước đi tạo cùng lúc hai mối đe doạ — hai cái ba thoáng, hoặc một bốn và một ba. Đây là cách thắng phổ biến nhất ở trình độ trung bình.
Mẹo cho người mới
Đừng chỉ chặn. Mỗi nước phòng thủ nên đồng thời tạo thêm một quân trong hàng của mình, nếu không bạn sẽ chỉ chạy theo đối thủ tới khi hết bàn.
Chơi ở giữa bàn: một quân ở trung tâm nằm trên bốn hướng có thể kéo dài, quân ở sát mép chỉ còn hai. Đây cũng là lý do người mới hay thua khi mở đầu ở góc.
Câu hỏi thường gặp
Cờ caro cần bao nhiêu quân liên tiếp để thắng?
Năm quân cùng màu liên tiếp theo hàng ngang, hàng dọc hoặc đường chéo. Một số luật địa phương chơi bốn quân, nhưng gomoku chuẩn và bàn cờ trên Chesslizar đều dùng năm.
Sáu quân liên tiếp có tính thắng không?
Trong caro tự do thì có. Trong luật Renju, một hàng dài hơn năm của bên đi trước không được tính là thắng.
Bị chặn hai đầu thì hàng năm quân có thắng không?
Tuỳ luật đang chơi. Luật chặn hai đầu phổ biến ở Việt Nam thì không thắng; luật tự do — luật Chesslizar dùng — thì vẫn thắng.
Bàn cờ caro bao nhiêu ô là chuẩn?
Gomoku thi đấu dùng bàn 15×15, Renju cũng vậy, còn chơi trên giấy thì tuỳ người. Bàn caro của Chesslizar là 12 cột × 20 hàng cho vừa màn hình dọc của điện thoại.
Ván caro có hoà không?
Có, khi bàn kín mà không bên nào đủ năm quân liên tiếp. Trên bàn nhỏ tình huống này xảy ra thường hơn nhiều so với bàn lớn.