Luật cờ tướng: cách đi quân, chiếu bí và luật hoà

Bàn cờ: sông, cung và giao điểm

Giữa bàn có một dải trống gọi là sông (hà), chia đôi hai bên. Mỗi bên có một hình vuông 3×3 gạch chéo gọi là cung, nơi Tướng và Sĩ bị nhốt suốt ván.

Quân đứng trên giao điểm của các đường kẻ. Bàn 9×10 nên mỗi bên có 90 giao điểm dùng chung, rộng hơn cảm giác nhìn ban đầu.

Cách đi của bảy loại quân

• Tướng (Soái): đi và ăn một bước ngang hoặc dọc, không bao giờ rời khỏi cung 3×3.
• Sĩ: đi một bước chéo, cũng chỉ trong cung. Mỗi bên có hai sĩ để che chắn tướng.
• Tượng (Voi): đi đúng hai bước chéo, không được qua sông, và bị cản nếu giao điểm giữa đường chéo đó có quân — gọi là cản tượng hay mắt tượng.
• Xe: đi ngang dọc không giới hạn, đúng như xe trong cờ vua. Quân mạnh nhất bàn cờ.
• Pháo: đi ngang dọc như xe, nhưng muốn ăn quân thì phải có đúng một quân bất kỳ nằm giữa làm ngòi, và nhảy qua ngòi đó để ăn.
• Mã: đi một bước ngang hoặc dọc rồi một bước chéo. Mã bị cản chân: nếu giao điểm kề ngay theo hướng đi đầu tiên đã có quân thì mã không đi được hướng đó.
• Tốt (Binh): đi thẳng một bước. Sau khi qua sông thì được đi ngang một bước, nhưng không bao giờ được lùi.

Luật lộ mặt tướng

Hai tướng không được đứng đối mặt nhau trên cùng một đường dọc mà giữa chúng không có quân nào. Nước đi nào tạo ra thế đó là nước cấm.

Luật này biến chính tướng thành một quân tấn công tầm xa: nhiều đòn chiếu bí trong cờ tướng chỉ thành công vì đối phương không thể bước tướng sang cột đang bị tướng bên kia nhìn thẳng.

Chiếu, chiếu bí và hết nước đi

Chiếu là khi tướng đang bị một quân đối phương tấn công, và bên bị chiếu phải giải chiếu ngay nước kế tiếp: chạy tướng, ăn quân chiếu, hoặc chắn đường chiếu.

Chiếu bí là bị chiếu mà không còn cách giải — thua ván. Khác cờ vua ở chỗ: nếu một bên không còn nước đi hợp lệ nào dù không bị chiếu thì bên đó cũng THUA, không phải hoà.

Cấm chiếu mãi và các luật lặp

Không được chiếu liên tục mãi một thế để ép hoà: theo luật phổ thông, bên chiếu mãi phải đổi nước, nếu không sẽ bị xử thua. Tương tự, đuổi bắt một quân mãi cũng bị xử thua ở phần lớn luật thi đấu.

Nếu cả hai bên đều lặp nước mà không bên nào bị bắt buộc đổi, ván xử hoà. Đây là điểm luật khác nhau giữa các liên đoàn, nên trước giải đấu nên hỏi trọng tài dùng bộ luật nào.

Hoà cờ trong cờ tướng

• Hai bên đồng ý hoà.
• Không bên nào còn đủ lực chiếu bí, ví dụ chỉ còn tướng sĩ tượng đối tướng sĩ tượng.
• Lặp thế cờ mà không bên nào vi phạm luật chiếu mãi hay đuổi mãi.
• Hết số nước quy định của giải mà không bên nào ăn quân, theo điều lệ từng giải.